h1

Câu Chuyện Hôm Qua

25/12/2009

 

Bùi Giáng

(Trích từ tạp chí Văn, số 15 ngày 18 tháng 5, 1973)

 

Đọc sách có lúc nên đọc chăm chú, có lúc nên đọc lơ đễnh. Đọc lơ đễnh, nghĩa là đọc một đường mà nghe ra một nẻọ Nhìn một nẻo mà thấy ra một ngã ba .

Nói một cách nôm na thì ấy là : có lúc nên chăm chăm chú chú bo bo hiểu theo nghĩa đen và có lúc nên mơ màng hiểu theo mông lung nghĩa bóng.

Sao gọi là nghĩa bóng?

Nghiã bóng là nghĩa có mang theo những sương bóng sa mù thường lổ đổ rớt hột vây phủ những ngã ba.

Sao gọi là ngã ba ?

Ngã ba là nơi mà con đường ngôn ngữ rẽ ra làm ba hướng. Ba hướng của một con đường? Vâng. Một mà ba. Ba mà một.

“Một hôm đếm một ra ba

Thật là lạ lắm ấy là cái chi ? ”

Tự nêu câu chất vấn như thế xong, là có thể nhảy vọt vào giữa cơn lốc ngôn ngữ tĩnh mịch của vài bộ kinh Phật. Của vài pho sách vũ hiệp. Cuả vài câu thơ William, Nguyễn Du

“Rồi từ ngẫu nhĩ gặp nhau …”

Theo nghĩa đen thì đó là lời kể chuyện Kim Trọng tán tỉnh Thúy Kiềụ Còn theo nghĩa bóng?

Nghiã bóng rất có thể là : Thúy Kiều tán tỉnh Trọng Kim?

Trọng Kim có nghĩa là đồng Đô La mà cũng có nghĩa không hẳn là đồng Đô Lạ

Cũng như thơ lá cỏ Whitman không nhất thiết tất nhiên là thơ lá cỏ. Lấy trong ý tứ mà suy ? Cái gì hiện ra ở phía sau câu thơ ? Câu thơ không nói rõ ra nhưng vẫn cho thấy một cái gì khác hiện ra ở phiá sau lời nói cuả câu thợ Cái khác ấy là cái chi ?

“Nhớ ngày hành cước phương xa
Gặp sư Tam Hợp ấy là Đạo Cô ”

Đạo Cô có thể là ni cô mà cũng có thể không hẳn là ni cộ Bởi vì cuộc gặp gỡ Đạo Cô kia xảy ra giữa một cuộc du hành mênh mông phương xa hành cước trong một ngày nhớ lại …

Nhớ
Ngày
Hành Cước Phương Xa …

Phương xa đã đi về cận lập phương gần. Và ngày quá khứ đã như lại vào trong hiện tạị

Liễu liệu đi chơi một trận giữa “Mưa Nguồn” kể ra cũng có phần thong dong mát mẻ, và quên đi những tiếng thốt man dại đoạn trường.

Tạm gọi đó là đoạn trường tái tân thanh. Vậy từ nay Vịnh Kiều, tiếp hậu cái thông đạo ngã ba Nguyễn Du, một thông đạo khác mở ra theo lối:

“Hỏi tên rằng biển xanh dâu
Hỏi quê rằng mộng ban đầu đã xa
Gọi tên rằng một hai ba
Đếm là diệu tưởng đo là nghi tâm”

Tuy nhiên, ấy chẳng qua cũng là nói cho có thể thống tươm tất đầu đuôị Đơn sơ hơn, nên viết vài câu lai rai như cũ :

“Bỏ hai chân xuống một vùng
Nước truông là lá thu rừng xuống khe”

Vậy thì đọc thơ phải nên thẩn thơ lơ đễnh chút ít. Đừng ráo riết vểnh tai lơ láọ Từ đó “lơ đễnh” có nghĩa là “lên đỡ”. Lên đỡ, ấy là đỡ lên. Đỡ lên là đừng đập cho rớt xuống. Đập cho rớt xuống thì cái trái cây nó giập mất đị Thì tan hoang tinh thể.

Văn ? Thính ? Một giờ riêng biệt hồi tâm? Phương trượng chùa thiếu lâm Vạn Hạnh một lần kia đã đáp vào câu hỏi của Nữ thí chủ Tam Cô Nương như thế nào ?

Ngài lim dim con mắt mà rằng:

“Pháp pháp tuy vô tận
Vắn tắc ứng viết tam
Nễ ứng như thị vấn
Bất ứng như thị thinh”

(Trung Niên Thy sĩ ghi chép)

Từ đó trung niên thi sĩ chẳng phải là thằng thi sĩ bốn mươi lăm tuổi nên gọi nó là trung niên ! Nó có thể già nua hơn nhiều, nghĩa là già nua hơn cả những bậc lão thành chín mươi lăm tuổi mà nó thường tặng thơ cho ho.. Trung Niên Thy Sĩ là thằng thy sĩ đứng chênh vênh giữa hai bờ cõi để nghe ra những âm thanh chon von tịch hạp:

“Gần miền có một mụ nào
Đưa người viễn khách tìm vào vấn danh
Hỏi tên rằng Mã Giám Sinh
Hỏi quê rằng huyện Lâm Thanh cũng gần”

Một mụ nào vô danh ? Người viễn khách được đưa vào cuộc vấn danh ? Câu chất vấn được nêu ra song trùng nhị bội ? Người viễn khách dị thường nọ lưu trú ở huyện gần ? Sa Mạc cận lập bên Tồn Lưu ?

Thế có nghĩa là gì ?

Lời đáp hiện ra theo lối vịnh vào:

“Gần miền có một mụ nào
Ấy là hàng xóm chiêm bao láng giềng
Vấn danh nhiễu loạn thuyền quyên
Hình dung giữa trận ưu phiền ngó nhau”

Nguyễn Du muốn nói lên điều đó. Trong trận ưu phiền ngó nhau giữa buổi hoàng hôn ly biệt, những cảnh tượng của cõi đời đã biến dạng.


Cái lời của Thơ và của tư tưởng cũng như cuộc đối thoại giữa đôi bên, đã biến đổi rồi, qua một buổi hoàng hôn như thế. Và duyên do có thể là ?

“L’être de l’étant se recueille en l’Adieu de son Destin…”

Thể tính của hiện thể, tồn lưu của hiện tồn đang tụ hội tinh thể minh trong cuộc vĩnh ly định mệnh minh. Và xin mượn câu thơ của ông Đặng Tấn Tới làm lời chào ly biệt lúc rừng thu phong đã nhuộm màu quan san:

“Tóc thề thả lá phong thi
Đường thu quá muộn ta đi quá cùng”

(Tâm Thu Kinh)

Bùi Giáng

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: